Gratis verzending t/m 20 december in de webshop
Voor dit artikel betaalt u geen verzendkosten.

Opaal

Opaal

De Opaal, samen met de toermalijn een van de geboortestenen van de maand oktober, is een fascinerende en veelzijdige edelsteen. Bij sommige opalen danst een kleurenspel zo bont als een regenboog over het lichaam (bijvoorbeeld bij zwarte opaal), andere opalen trekken de aandacht met een diepe en levendige kleur en een transparant lichaam zonder zichtbaar kleurenspel (zoals Mexicaanse vuuropaal).

Naam

Het woord 'opaal' komt van het Latijnse 'opalus' dat weer afkomstig is van het Griekse 'opallios' en 'een verandering zien' betekent. Een andere mogelijke Griekse oorsprong is 'ophtalmios' ('oogsteen') maar de naam stamt waarschijnlijk van een woord uit het Sanskriet: 'upala' (edele steen), wat doet vermoeden dat de opalen van de Romeinen afkomstig waren uit India.

Chemische samenstelling van opaal

Opaal heeft een unieke structuur die bestaat uit minuscule lagen siliciumdioxide die een piramidevormig raster vormen, vermengd met water. Het breken van het licht in de ruimtes tussen deze bolletjes is wat zorgt voor het karakteristieke en unieke kleurenspel van opaal ('opaliseren'). Dit zijn kleurflitsen die veranderen afhankelijk van de hoek van waaruit de steen wordt bekeken en alleen voorkomen bij opaal. Bij opalen zonder kleurenspel zoals de Mexicaanse vuuropaal zijn de lagen siliciumdioxide willekeuriger gerangschikt.

Herkomst

Opaal wordt gewonnen uit sedimentgesteente, dat moet worden doordrongen tot in de opaalhoudende lagen (opaaladers). Het winnen van opalen in de mijnen alsook het selecteren en reinigen van ruwe opalen wordt grotendeels met de hand gedaan.

95 procent van de opalen met kleurenspel zijn afkomstig uit Australië – uit Andamooka (1930), Coober Pedy (1915), Lightning Ridge (1902), Mintabie (1931), White Cliffs (1890) en de Queensland Boulder-opaalvelden (een gigantisch gebied rondom het plaatsje Quilpie dat werd ontdekt in 1869). De kleurrijke Welo-opaal is afkomstig uit Ethiopië. Afzettingen van opalen zonder kleurenspel liggen in Brazilië, Peru, Mexico en Tanzania.

Geschiedenis van opaal

Een edelsteen zo veelzijdig als opaal kent natuurlijk talrijke mythes en legendes. Lange tijd werd de steen gebruikt als talisman, die zijn drager schoonheid, succes en geluk moest brengen. De oude Grieken geloofden dat opaal toekomstvoorspellende en waarzeggende krachten bezat, voor de Romeinen symboliseerde de steen hoop en reinheid. De Arabieren gingen ervan uit dat opalen met bliksemflitsen uit de hemel waren gevallen en daarom ook konden beschermen tegen blikseminslagen en een mantel van onzichtbaarheid konden bieden. Voor stammen uit de Andamooka-regio in Zuid-Australië staat de opaal bekend als het 'vuur van de woestijn' en maakt de steen onderdeel uit van hun scheppingsmythologie. De schepper van hun voorouders zou op een grote regenboog naar de aarde zijn gekomen, die de stenen die hij aanraakte, veranderde in schitterende regenboogkleurige opalen. In werkelijkheid zijn deze opalen ontstaan in een enorme binnenlandse zee, waaruit zich een geologisch formatie heeft gevormd die bekend staat als het 'Groot Artesisch Bekken'. Het merendeel van de Australische opaalvelden bevindt zich in dit bekken en is gevormd door verweerde zandsteen die is afgezet op een oudere steen.

Eigenschappen van opaal

Opalen zijn vooral geliefd om hun beroemde kleurenspel – bonte kleurflitsen die veranderen als de steen vanuit een andere hoek wordt bekeken en alleen voorkomen bij opaal. Afgezien van zijn kleurrijke schittering wordt opaal ook gewaardeerd om zijn stabiliteit – een belangrijke overweging voor een edelsteen die voor circa zes procent uit water bestaat. Een typisch fenomeen is ook de zogenaamde 'opalescentie', een licht glinsterend licht dat over het oppervlak van de opaal glijdt. Dit effect wordt veroorzaakt door interferenties. Het licht wordt verstrooid door de dunne kristallagen van de edelsteen.

Opaalvariëteiten

Opalen met kleurenspel worden onderscheiden aan de hand van hun moedergesteente, waarin de opaal wordt gevormd, alsmede aan de hand van de transparantie en lichaamskleur (de grondkleur waarop het kleurenspel van de opaal zichtbaar wordt), die afhangen van het moedergesteente.

De zwarte opaal heeft een zwarte lichaamskleur en is opaak tot licht lichtdoorlatend, met name wanneer hij tegen een sterke lichtbron wordt gehouden. Een andere variëteit is de semizwarte opaal (ook wel 'donkere opaal'), die doorschijnend tot opaak is en een grijze lichaamskleur heeft. Witte opaal, ook wel 'lichte opaal', is een uiterst populaire, moderne edelsteen. Hij is doorschijnend tot opaak en heeft een witte lichaamskleur. De Welo-opaal heeft neonachtige kleuren en veelzijdige patronen op een meestal witte lichaamskleur, sommigen zijn echter ook geelachtig of barnsteenkleurig. De jelly-opaal (ook 'kristalopaal', 'witte kristalopaal', 'donkere kristalopaal' of 'zwarte kristalopaal' genoemd) is transparant tot doorschijnend en heeft geen lichaamskleur omdat hij geen moedergesteente heeft. Ondoorzichtige opaal waarbij de basis van ijzersteen (boulder) is meegeslepen, heet boulderopaal. Matrixopaal, of 'opaal met matrix' kan elke opaal betreffen waarbij de moedersteen aan de bovenzijde zichtbaar is.

Niet alle opalen hebben een kleurenspel. Vuuropaal is een doorzichtige tot doorschijnende kristalopaal, vrijwel zonder kleurenspel. Deze variëteit kan voorkomen in oranje, rode, gele en blauwe tinten. De Buriti-vuuropaal is afkomstig uit Brazilië en betovert door zijn frisse oranje en rode tinten, die doen denken aan de Mexicaanse vuuropaal. In Brazilië zijn ook groene vuuropalen te vinden. Peruaanse opaal is een zeldzame soort, die betoverende doorschijnende blauwe, lila en groene tinten heeft en ook geen kleurspel vertoont. Een andere soort zonder kleurenspel is de lichtdoorlatende gele en groene opaal uit Tanzania.

Verzorging van opaal

Sommige stenen kunnen breken als ze hun ingebonden water verliezen. Daarom dient opaal niet te worden blootgesteld aan hitte en droge omgevingen. Bij sommige edelstenen kan een thermische schok beschadigingen veroorzaken – vermijd temperatuurschommelingen.

Opaalsieraden in de online shop >

Aktuelles

Het nieuwste uit de Wereld van Edelstenen

  1. Welke edelsteen past bij u?

    10. augustus 2017

    edelsteen Roland Vos Edelstenen komen voor in ontelbare varianten en zijn een wonder der natuur. Een edelsteen kenmerkt zich door de eigenschappen: zeldzaamheid,...
    Lees verder →

Nu op TV:

00:00Cavill CollectionThe Cavill Collection-Spezial - mit Cherry Cavill
02:00Juwelo documentaties
08:00Koopjes ochtend
Naar boven