De granaat is een edelsteen met traditie, die al lange tijd door verschillende culturen wereldwijd wordt gewaardeerd als sieraad. Dit is zeer begrijpelijk omdat de mineraalfamilie granaat een zeer veelzijdig assortiment aan edelstenen van verschillende kleuren omvat.
Naam
De naam 'granaat' komt waarschijnlijk van het Latijnse begrip voor 'koren' en verwijst daarmee naar de ronde vorm van de gevonden ruwe edelstenen. Op microscopisch niveau hebben granaatkristallen echter een kubusvorm. Sommigen nemen aan dat de naam verwijst naar de optische overeenkomst met de rode vruchten van de granaatappelboom. Granaten zijn er echter in veel meer kleuren dan alleen rood.
Chemische samenstelling van granaat
Granaten zijn silicaten met een bepaalde structuur, die qua kleur duidelijk verschillen.
Herkomst
De meest uiteenlopende granaatvariëteiten zijn afkomstig uit verschillende regio's wereldwijd: India, Kenia, Madagaskar, Mozambique, Nigeria, Sri Lanka en Tanzania.
Geschiedenis van granaat
Rode of roodachtige granaat (Mozambique-granaat, rhodoliet) is waarschijnlijk de bekendste variëteit. Deze is onderdeel van talrijke oude vertellingen. In de Griekse mythologie wordt de steen bijvoorbeeld vermeld in de legende van de ontvoering van Persephone door Hades. Ook in joodse en islamitische overleveringen wordt melding gedaan van deze edelsteen, waarbij zijn bijzondere lichtintensiteit centraal staat. Ook nu nog staan granaten symbool voor licht, maar ook voor trouw en waarheid. Natuurlijk worden rode granaten niet alleen vermeld in oude legendes; men verwerkte ze vroeger vanwege hun grote schoonheid ook al in sieraden. De Vikingen gebruikten granaatsieraden al als grafgift, om de weg naar het Walhalla voor de doden te verlichten. Kruisvaarders versierden hun harnassen met granaat, omdat ze zich daardoor veilig en beschermd voelden. In de 18e en 19e eeuw werd de granaat een ware mode-edelsteen, vooral Boheemse granaten waren gewild.
Eigenschappen van granaat
Ondanks hun soortgelijke chemische samenstelling en kristalstructuur hebben de afzonderlijke variëteiten de meest uiteenlopende kleuren, wat komt door de aanwezige metalen (mangaan, calcium enz.). Zo bestaat er voor granaat een kleurlijn van violet tot chocoladebruin, groen, oranje, geel, roze en rood. In totaal zijn er circa 38 verschillende verhandelde en historische granaatsoorten bekend.
Granaatvariëteiten
De Mozambique granaat draagt zijn herkomst al in zijn naam. Deze granaat kan als klassieke variëteit worden beschouwd. Hij heeft de bekende en geliefde rode kleur, die in eerste instantie doet denken aan een donkere robijn.
De malaya-granaat wordt tot op heden maar op één locatie gewonnen: in Oost-Afrika, waar hij ooit ook ontdekt werd. Deze Afrikaanse schoonheid is dieporanje, soms gemengd met roze. Helaas werd deze granaat lange tijd onderschat en waren er weinig kopers voor. Deze aanvankelijke afwijzing wordt zelfs weerspiegeld in zijn naam: 'malaya' is Swahili voor 'uitgestotene'. Pas in de jaren zeventig kreeg deze feminiene schoonheid zijn eerste aanhangers; Amerikaanse edelsteenkopers brachten de malaya-granaat op de Amerikaanse markt. Sindsdien heeft deze steen menigeen edelsteenliefhebber voor zich weten te winnen.
Mooi rood is ook rhodoliet, die Juwelo uit Tanzania, Sri Lanka en India haalt. Deze edelsteen werd in 1882 in de staat North Carolina ontdekt door George Frederick Kunz, die hem vernoemde naar de bergrododendron die daar groeit en een soortgelijke kleur heeft: een mooi mengsel van roze, rood en paars. De nieuwe frambozenrhodoliet heeft eveneens feminiene roodtinten, waardoor deze variëteit uit Tanzania de 'koningin der granaten' wordt genoemd. Hij geldt in vakkringen als de hoogwaardigste rhodolietsoort die momenteel verkrijgbaar is op de markt.
Roodachtig of rood-oranje is de spessartien – een granaatvariëteit die vernoemd is naar haar eerste vindplaats in het Beierse Spessart. Na deze eerste vondst in de 19e eeuw ontdekte men deze levendige variëteit snel ook in Virginia. Vandaag de dag kan ze gevonden worden in Australië, Brazilië, Kenia, Madagaskar, Mozambique, Pakistan, Sri Lanka, Tanzania en Zambia. Juwelo haalt zijn spessartienen uit Nigeria.
Een soortgelijke schittering heeft hessoniet – een granaat met een intense, honinggouden kleur. Pure hessonieten zijn zeer zeldzaam. De kenmerkende insluitingen geven deze edelsteen (ook wel 'kaneelsteen' genoemd) zijn betoverende karamelachtige uiterlijk. Daarom was deze fraaie steen al populair bij de Indiërs, Grieken en Romeinen. Hessonieten worden traditioneel gewonnen in Sri Lanka, maar ook in Tanzania worden mooie exemplaren gevonden.
Naast de gewilde rode of oranje granaatvariëteiten komt de granaat ook voor in verschillende groentinten. De diepgroene demantoiet werd rond 1855 voor het eerst ontdekt en benoemd door Dr. Nordenskjöld, die ook al alexandriet classificeerde. De originele vindplaats bevond zich in de Russische Centrale Oeral; Juwelo haalt zijn exemplaren Ambanja-demantoieten echter uit Madagaskar (20 kilometer ten noordoosten van Ambanja). Deze granaatvariëteit krijgt zijn kleur door chroom en/of ijzer, de groentinten verschillen per vindplaats.
Een andere groene schoonheid is de tsavoriet, die Campbell R. Bridges ontdekte en vernoemde naar het Tsavo National Park in Kenia. In Tanzania kan deze schoonheid ook worden gewonnen. De tsavoriet wordt ook 'koning der granaten' genoemd, een titel die al na één blik op deze variëteit gerechtvaardigd lijkt. Vaak wordt tsavoriet vergeleken of verward met de smaragd, terwijl tsavoriet veel zeldzamer is dan de groene berillen.
Granaten met een zogenaamd optisch effect zijn de kleurveranderende granaat uit Tanzania en Madagaskar en de kleurveranderende Kamtonga-granaat uit Kenia. Kleurveranderende granaten zijn pas bekend sinds de jaren zeventig. Vooral de vondsten in het Tanzaniaanse Umba-dal, in Bekily in Zuid-Madagaskar en in de buurt van het dorp Kamtonga in Kenia droegen bij aan hun bekendheid. Bij kleurveranderende granaten wordt de optische verandering van de kleuren (vaak van blauwachtig groen naar rossig paars of van kakigroen naar oranjekleurig rood) veroorzaakt door het hoge gehalte aan vanadium; maar vaak is de verbinding van chloor, magnesium, mangaan en ijzer verantwoordelijk voor de kleurverandering. Helaas zijn deze granaten met optisch effect slechts in kleine grootten verkrijgbaar, maar ze weten hun aanschouwers niettemin moeiteloos te betoveren.
Samenstelling
De mineraal granaat heeft de chemische formule X3Y2[SiO4]3. De hardheid van deze edelsteen is 6,5-7,6 en de gemiddelde dichtheid is 3,57-4,19. De opaciteit is licht doorschijnend. Het kristalstelsel is kubisch en de brekingsindices is isotroop. De dispersie is 0,022-0,057.
Combineren
De edelsteen granaat staat bekend om de dieprode kleur dat vergelijkbaar is met dat van een robijn. De rode kleur van granaten laat zich goed combineren met een klassiek kledingstuk. De granaat straalt klasse en stijl uit en is geliefd vanwege de intense kleur. Tegenwoordig wordt deze edelsteen vaak verwerkt in sieraden zoals ringen, oorbellen en hangers.
Verzorging van granaat
De granaatvariëteiten mogen niet worden blootgesteld aan extreme temperaturen, omdat een thermische schok de steen kan beschadigen.
