Goud, zilver, platina en titanium

Een edelsteen kan schitteren in vele verschillende kleuren en daardoor plezier geven. Al duizenden jaren worden deze kostbarheden in edelmetalen gezet zodat men zich daarmee kan versieren. Edelmetalen fungeren niet alleen als een praktische montuur voor de edelsteen, maar zorgen er tevens voor dat edelstenen beschermd blijven.

Goud

Volgens sommige bronnen ontdekte men goud in circa 3000 v.Chr., maar de mogelijkheid bestaat dat het eerste goud al in 6000 v.Chr. werd gewonnen in de Transsylvaanse Alpen!

Ons moderne woord voor goud kan terug worden herleid tot het Indo-Europese ‘ghelwa’, waar ook ons woord ‘geld’ weer van is afgeleid. Als een zeldzaam metaal met een hoge economische waarde, beschouwt men goud al sinds lange tijd als het meest waardevolle edelmetaal.

Goud is niet alleen ongelooflijk sterk, het is ook het meest smeedbaar van alle edelmetalen. Puur goud roest niet en behoudt zijn glans, waardoor het altijd zal blijven glinsteren en schitteren. Zo’n 75 procent van al het geproduceerde goud wordt gebruikt om sieraden en uurwerken mee te maken, maar puur goud is te zacht voor de meeste decoratieve toepassingen. Dit is de reden dat men puur goud meestal legeert met andere metalen, om zo zijn duurzaamheid te verbeteren. De internationale maat waarmee men de zuiverheid van goud meet is ‘karaat’, of afgekort ‘K’. Dit moet je niet verwarren met de gewichtsmaat met dezelfde naam voor edelstenen (afgekort met ‘ct.’)

De hoeveelheid goud die enig object bevat, drukt men uit als een verhouding van 24 delen.

Zuiver goud is 24K, maar in sieraden treffen we gewoonlijk de volgende zuiverheidsgraden

aan:

• 22K: 91,6 procent zuiver goud (22 delen goud en 2 delen legering)
• 18K: 75 procent zuiver goud (18 delen goud en 6 delen legering)
• 14K: 58,5 procent zuiver goud (14 delen goud en 10 delen legering)
• 10K: 41,7 procent zuiver goud (10 delen goud en 14 delen legering)
• 9K: 37,5 procent zuiver goud (9 delen goud en 15 delen legering)

De verschillende kleuren van goud zijn simpelweg het gevolg van de gebruikte legeringsmetalen. De drie populairste kleuren zijn geel, wit en rosé.

Geelgoud: Deze tijdloze kleur verkrijgt men door goud te legeren met zilver en koper. Dit is de meest voorkomende kleur. 

Witgoud: Witgoud is een populair modern alternatief voor geelgoud, dat wordt verkregen door puur geelgoud te bleken.

Roségoud: Roségoud, ook bekend als rozegoud, roodgoud, of Russisch goud (deze goudkleur is als sinds het begin van de 19e eeuw populair in Rusland), is een koperlegering. Roségoud laat zich typeren door een in het oog springende rozige rosékleur, waarbij de rode kleuring toeneemt naarmate het meer koper bevat.

Zilver

Dit edelmetaal wordt gewonnen uit ertsen zoals argentiet en is altijd een populaire en betaalbare keuze geweest voor sieraden. Met een geschiedenis van meer dan 5000 jaar is zilver bovendien door bijna elke beschaving wel gebruikt. Behalve voor sieraden, gebruikt men zilver ook voor het vervaardigen van meer alledaagse ‘kunstvoorwerpen’, zoals zilverwerk (denk aan kommen, kannetjes, theepotten en dienbladen) en tafelzilver (messen, lepels, vorken, enz.).

Het scheikundige symbool voor zilver is ‘Ag’, wat is afgeleid van ‘argentum’, het Latijnse woord voor zilver. Ons moderne woord zilver is afkomstig van het Oudhoogduitse ‘silbar’, net als het Oud Engelse woord ‘seolfar’.

Zuiver zilver is zachter dan goud of platina en laat zich redelijk goed omvormen. Net als goud, wordt ook zilver gewoonlijk gelegeerd met secundaire metalen, bijvoorbeeld koper, om het sterker te maken. Zoals ook het geval is bij platina, wordt de zuiverheid van zilver uitgedrukt in delen per duizend. Sterling-zilver, of 925 zilver is 92,5 procent zuiver en wordt als de norm gezien voor zilveren sieraden van hoge kwaliteit. Van elke 1000 delen in sterlingzilver zijn er 75 (7,5 procent) van een ander legeringsmetaal. Een ander veel voorkomend zilver is Britannia-zilver of 958 zilver, wat 95,8 procent zuiver is.

Platina

Goud mag dan beschouwd worden als het meest waardevol van alle metalen, maar wist je dat platina (Pt) 60 maal zeldzamer is? Daarnaast is platina zuiverder, sterker en het heeft een hogere dichtheid dan goud. Platina is een metaal dat van zichzelf wit is en door zijn duurzaamheid zeer geschikt om te dragen. Daarnaast is platina hypoallergeen, wat betekent dat de kans op allergische reacties erop zeer klein is.

Het was Julius Caesar Scaliger (1484 -1558) die het in 1557 voor het eerst omschreef. De naam ‘platina’ is Spaans voor ‘klein zilver’. Platina is dus ‘officieel’ in de 16e eeuw ontdekt, maar het duikt in onze eerdere geschiedenis diverse malen op, zij het niet altijd als een uniek metaal. Platina dankt zijn Spaanse benaming waarschijnlijk aan de conquistadores. Zij dachten dat de kleine zilverkleurige klompjes onderontwikkeld zilver waren, die nog verder tot wasdom moesten komen. Het is misschien verleidelijk om platina te beschouwen als een relatief nieuw metaal voor sieraden, maar dat is niet juist. De Zonnekoning van Frankrijk, Lodewijk XIV, was er zeer van gecharmeerd en verklaarde het tot het enige metaal dat een koning waardig is. Vanaf het begin van de 20e eeuw tot 1940 had platina in de VS zelfs de voorkeur als metaal voor het maken van sieraden. Tijdens WO II werd het echter verklaard tot een strategisch metaal, waarna het nooit meer zijn voormalige populariteit wist te herwinnen. Bij platina drukt men de zuiverheid uit in delen per duizend. De meest voorkomende zuiverheden bij platina zijn 950 (95 procent zuiver platina), 900 (90 procent zuiver platina) en 850 (85 procent zuiver platina).

Titanium

Het gebruik van titanium als sieraadmetaal heeft een jonge geschiedenis. Titanium wordt voornamelijk geapprecieerd voor zijn lichtgewicht en weerstand. Verder heeft het een bijzondere kleur en zijden glans. Gezien titanium geen nikkel bevat is het een ideaal metaal voor mensen die gevoelig of allergisch reageren op sommige edelmetalen.